Το κύκλωμα της αρχαιοκαπηλίας μοιάζει με τη Λερναία Ύδρα. Τόσα πολλά κεφάλια, τι να πρωτοκόψεις και να μη φυτρώσουν δύο ακόμα στη θέση του. Από τους ασήμαντους τυμβωρύχους, τα ευρήματα περνούν στους ενδιάμεσους, τους αρχαιοπώλες, τους εμπόρους έργων τέχνης μέχρι τους συλλέκτες, τα ιδρύματα και τα μουσεία.

Τα τελευταία χρόνια έγιναν πολύ σοβαρές προσπάθειες που απέδωσαν καρπούς. Ο νόμος έγινε ειδικότερος και αυστηρότερος, οι αρμόδιες, και αυτές πλέον εξειδικευμένες, αρχές δίνουν έναν συνεχή αγώνα εύρεσης, αποκατάστασης και επαναπατρισμού αντικειμένων που ανήκουν στη χώρα, αλλά βρέθηκαν παράνομα σε μουσεία ή συλλέκτες.

Κάτι που συνέβη στη γειτονική Ιταλία τριάντα χρόνια πριν, υπήρξε ο καταλύτης για να αλλάξει σελίδα η πάταξη της αρχαιοκαπηλίας.

Ήταν Αύγουστος του 1995 όταν η μοίρα στέρησε τη ζωή από τον Πασκουάλε Καμέρα, έναν συνταξιούχο τελωνιακό αστυνομικό. Το αυτοκίνητό του φεύγει από τον έλεγχό του και καρφώνεται σε μια μπαριέρα. Η Τροχαία μένει άφωνη μπροστά στον θησαυρό που κρύβεται στο ντουλαπάκι του συνοδηγού: πληθώρα φωτογραφιών απεικονίζουν βάζα, αγάλματα και άλλα αντικείμενα που δείχνουν να είναι αρχαία. Από εκεί ξεκινά η έρευνα στο σπίτι του νεκρού και η εύρεση ενός οργανογράμματος, που οδήγησε σε μια ελεύθερη ζώνη αποθήκευσης στη Γενεύη και στο όνομα του εμπόρου τέχνης Τζάκομο Μέντιτσι. Ρωμαϊκά, ελληνικά και ετρουσκικά αρχαία ευρήματα συνωστίζονταν σε ράφια και κιβώτια. Σαν να ήταν είδη διατροφής που προορίζονται για άμεση κατανάλωση. Από αυτό το σημείο και πέρα, τίποτα δεν έμεινε όρθιο.

Σε αυτή την ιστορία βρέθηκαν μπλεγμένα πολλά τρανταχτά ονόματα, οίκοι δημοπρασιών, υπεράνω πάσης υποψίας μουσεία. Σόθμπυς, Γκετύ, η υπόθεση της Σχοινούσας, Σάιμς, Μιχαηλίδης, Μπεκίνα, Μάριον Τρου είναι μερικά μόνο από τα ονόματα που οι έρευνες και το αντίστοιχο βιβλίο του δημοσιογράφου Πίτερ Γουάτσον “Η συνωμοσία Μέντιτσι” αποκάλυψαν.

Αντικείμενα που ξεθάβονται από τη γη και φωτογραφίζονται με τα χώματα της λαθρανασκαφής ακόμα επάνω τους, ανεκτίμητης αξίας κομμάτια που αναβαθμίζονται νομικά αποκτώντας τίτλους ιδιοκτησίας, κρατήρες, αγγεία, κοσμήματα που στολίζουν προθήκες μουσείων ή βρίσκονται σε συλλογές που κάποιες αργότερα ίσως δωριστούν ή δανειστούν. Ένα ομιχλώδες τοπίο, ένας συνεχής πλέον αγώνας αποκατάστασης και επαναπατρισμού των κλεμμένων αρχαιοτήτων.

Στην τελευταία διετία, διαβάζουμε στον ημερήσιο τύπο για επαναπατρισμό στην Ελλάδα τριών αρχαιοτήτων από την Ατλάντα μέσα στο 2024, έντεκα ακόμα αρχαιοτήτων από τη Νέα Υόρκη μέσα στο 2025.

Το φωτογραφικό αρχείο των Πασκουάλε Καμέρα και Τζάκομο Μέντιτσι απέδειξε τελικά ότι Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον.