Γροιλανδία: Μπλε Πάγος, η οπτική αφύπνιση

 Ο Γιάννης Τζώρτζης πολλαπλώς διακριθείς και για το νομικό επιστημονικό του έργο, αλλά και για την αποτύπωση μέσα από το φωτογραφικό του φακό τόπων και ανθρώπων, παρουσίασε την προσωπική του έκθεση-αποτύπωμα με τίτλο Greenland: Blue Ice, Γροιλανδία: Μπλε Πάγος, προϊόν του οδοιπορικού της οργάνωσης Green Project στη Γροιλανδία τον Αύγουστο του 2024. Η περιβαλλοντική φωτογραφική έκθεση φιλοξενήθηκε από την άνοιξη έως και τα μέσα Σεπτεμβρίου του 2026, αρχικά στη γκαλερί Αντωνοπούλου στου Ψυρρή και κατόπιν στο μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή στην Κηφισιά.

Οι φωτογραφίες δεν εστιάζουν μόνο στη σχέση ανθρώπου και τοπίου, αλλά και στην αποτύπωση μιας οδυνηρής πραγματικότητας. Δεν είναι τυχαίο το όνομα της έκθεσης. Ο Μπλε Πάγος δεν τίθεται ως τίτλος εντυπωσιασμού, παρά αναφέρεται στο χρώμα που το ανθρώπινο μάτι βλέπει να παίρνει ο πάγος όταν λιώνει. Είναι γνωστές σε γενικές γραμμές οι τρομακτικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, ίσως όμως για πολλούς είναι άλλο ένα φαινόμενο των εποχών, με το οποίο θα μάθουμε να ζούμε, όσο αντέξει ο πλανήτης. Φυσικά και δεν είναι έτσι τα πράγματα. Στη γη που μας δόθηκε αυτό που αρμόζει είναι να την τιμούμε και να τη φροντίζουμε, σημείο όμως των καιρών, επαναλαμβάνω, είναι οι τάσεις υπερκατανάλωσης, αποποίησης συλλογικής και ατομικής ευθύνης, και κάπου εκεί ανάμεσα οι προσπάθειες αφύπνισης και εκείνο το σήμα κινδύνου που εκπέμπουν οι ευαισθητοποιημένες φωνές.

Σήμα κινδύνου εκπέμπει αυτό το μεγάλο νησί, η Γροιλανδία, η Greenland, η Πράσινη Γη (το οποίο πράσινο σποραδικά και σε συγκεκριμένη εποχή του χρόνου θα δει κανείς), όπως την βάπτισε ο Βίκινγκ πρωτοπόρος του μάρκετινγκ Έρικ ο Κόκκινος, ευρισκόμενος εκεί εξόριστος το 982 μ. Χ.

Σήμερα η Γροιλανδία βρίσκεται στο κέντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος για δύο εκ διαμέτρου αντίθετους λόγους. Το ίδιο φαινόμενο, η τήξη των πάγων, αλλοιώνει το οικοσύστημα εν πρώτοις, με τραγικές συνέπειες στη συμπεριφορά και βιωσιμότητα των έμβιων πληθυσμών. Εδώ, ας μην παραβλέψουμε το ότι αποτέλεσμα της τήξης είναι η άνοδος της θαλάσσιας στάθμης, με περαιτέρω αύξηση των κινδύνων από πλημμύρες στον πλανήτη. Και από την άλλη, το νησί αποκτά μια ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία. Καθώς ο πάγος λιώνει, νέες θαλάσσιες οδοί αποκαλύπτονται, ταχύτερες των καθιερωμένων, αποκαλύπτεται όμως και ένα τεράστιο απόθεμα ορυκτού πλούτου, που στα μάτια και μυαλά των υπερδυνάμεων μεταφράζεται σε συσσώρευση δύναμης, ισχύος και υπόταξης. Ας κρίνει ο καθένας, άτομο και συλλογικότητα, τι μπορεί να σημαίνουν όλα αυτά για το μέλλον, και μάλιστα το άμεσο. Δεν είναι σενάρια επιστημονικής φαντασίας, είναι η τραγική πραγματικότητα.

Θεωρώντας ότι έστω και σύντομα σηματοδότησα την τρέχουσα κατάσταση, μεταφέρομαι και πάλι στην έκθεση φωτογραφίας για να αποτυπώσω τις δικές μου εντυπώσεις.

Καθαρότητα και σαφήνεια, η αντίθεση ανάμεσα στο αχανές και την ατομικότητα, ο ορισμός της μοναξιάς σε αυτή την ιδιότυπα πανέμορφη γη αποτυπώνονται από τον φωτογραφικό φακό.

Τα μοναχικά παγόβουνα, πληγωμένα, λεκιασμένα από την ανθρώπινη δραστηριότητα, στέκουν ως αυθύπαρκτα στο περιρρέον γκρι. Η ουρά μιας φάλαινας ξεπηδάει μέσα από έναν χαμηλό πίδακα, ένα παιδί χαράζει ομόκεντρους κύκλους, μια μοναχική γυναίκα, χαρακωμένη ανθρώπινη φύση, με βλέμμα στωικής σοφίας. Εξωτερικά πλάνα ενός ιδιαίτερου κόσμου και κάπου ανάμεσα τα παράθυρα, σαν τα μάτια της ανθρώπινης ψυχής, μια δίοδος επικοινωνίας και συνομιλίας της ύπαρξης και του περιβάλλοντος χώρου. Η γυναίκα με βλέμμα που χάνεται έξω από το τζάμι όπου κυλούν οι σταγόνες της βροχής. Και ανάμεσα μια ζωντανή μοναδικότητα, το ιώδες μιας ορχιδέας, πολύτιμη πράσινη ζωή στη χώρα των πάγων.

Έξω και πάλι, ξύλινα σπίτια με ζωηρά χρώματα. Το μπλε, το κόκκινο, το κίτρινο και το πράσινο έρχονται από άλλες εποχές, όταν ο χρωματισμός σηματοδοτούσε το είδος του κτιρίου, σε έναν κόσμο χωρίς οδούς και αριθμήσεις. Το σήμερα διατηρεί την παράδοση του χθες και για λόγους πρακτικούς, μια ιδιότυπη πολεοδομία μέσα στην αρκτική λευκότητα.

Ένα νεκροταφείο και ο φακός εστιάζει στη μετά θάνατον παρουσία απουσία ενός οκτάχρονου παιδιού. Μπροστά τα αναθήματα, παιδικά παιχνίδια μιας πρόωρα χαμένης αθωότητας.

Πιο πέρα, η νότα της ανεμελιάς, ρούχα απλωμένα λικνίζονται στον αέρα.

Εσωτερικές λήψεις. Μια ομάδα ανθρώπων, ίσως ξαφνιασμένοι, ίσως υπομένοντας τη στασιμότητα χρόνου και ύπαρξης, ανασκευάζουν τη μοναξιά μπροστά σε μια παρτίδα χαρτιά. Μπύρες σε άλλη κοντινή λήψη, αγαπημένο ποτό. Και παραδίπλα η βιβλιοθήκη με τα τρόπαια, αντικείμενα ουσιαστικά ίσως για τον ιδιοκτήτη τους.

Η νεότερη γενιά. Ένας άνδρας που το νεαρό της ηλικίας του δεν συμβαδίζει με την τραχύτητα που οι καιρικές συνθήκες έχουν φιλοδωρήσει το πρόσωπό του. Το αφοπλιστικό χαμόγελο είναι η ελπίδα και η αισιοδοξία του. Δίπλα, εσωτερική λήψη μιας νεαρής γυναίκας. Η αντίθεση ίσως στον τρόπο που αντιλαμβάνεται τη ζωή της. Και μετά, δύο ανέμελα πιτσιρίκια, με ζωηρά ρούχα, η φωτεινότητα και αισιοδοξία του άγραφου και άγνωστου ακόμα.

Για το τέλος άφησα τη φωτογραφία που αποτυπώνει όλη την ουσία της ανθρώπινης συμμετοχής στην καταπόνηση της φύσης. Ένας σκουπιδότοπος μέσα στον πάγο. Σε πρώτο πλάνο, ένας τεχνητός λοφίσκος από κασόνια, σίδερα, λάστιχα, συσκευές, όλα συσσωρεύονται ατάκτως, και στο βάθος υψώνεται ο αμφίσημος γκρι μπλε πάγος.

Μπροστά από τα μάτια μας ως θεατών, περνάνε τα βιώματα του φωτογράφου σε αυτή την άκρη της γης, στο νησί όπου παρά την έκτασή του, οι κατοικήσιμες περιοχές περιορίζονται κατά κύριο λόγο στα νοτιοδυτικά παράλια. Στον άνθρωπο που προσπαθεί να επιβιώσει στην ιδιαιτερότητα των συνθηκών, σε μια ομορφιά που χάνεται λίγο λίγο. Στον πάγο που λιώνει, στο νερό που καταπίνει τα πάντα, στον ήλιο που ξεχνάει να δύσει τον μισό χρόνο και να ανατείλει τον άλλο μισό.

Οι φωτογραφίες της έκθεσης αποτυπώνουν μοναδικά την ψυχή του τόπου και του τοπίου και την ιδιαίτερη συνομιλία του με τους ανθρώπους. Η αποτύπωση δεν είναι μόνο οπτική, μοιάζει η εικόνα να έχει ήχο και οσμή, δίνοντας τρεις διαστάσεις στα στιγμιότυπα. Φωτογραφίες τραβηγμένες με αγάπη και ευαισθησία, μια τρυφερότητα που δεν αλλοιώνεται από το σκληρό σε συνθήκες τοπίο, μια κραυγή αγωνίας για τον άνθρωπο και το περιβάλλον του, μια αντίσταση απέναντι στην αλλοτρίωση, την απάθεια, την απληστία, την οικολογική καταστροφή.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ θα απευθύνω από εδώ στον Γιάννη τον Τζώρτζη και σε όλη την ομάδα του Green Project για την ανάδειξη μιας ιδιαίτερης περιοχής του πλανήτη και την προσπάθεια ευαισθητοποίησης όσον αφορά την αναγκαιότητα λήψης μέτρων απέναντι στην κλιματική αλλαγή που πλήττει τα μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Γροιλανδίας.

Ο Γιάννης Τζώρτζης σπούδασε Νομικά, Πολιτιστική Διαχείριση και Φωτογραφία στην Ελλάδα, την Αγγλία, και το Βέλγιο. Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, Πρόεδρος της Επιτροπής Νομικών Εμπειρογνωμόνων του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, μέλος της Ολομέλειας της ΡΑΑΕΥ, Συνεργάτης Λέκτορας της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου της Θράκης, με εξειδίκευση στο Δίκαιο της Ενέργειας και του Περιβάλλοντος και στο ΕΚΠΑ με εξειδίκευση στο Δίκαιο της Ενέργειας, της Δίκαιης Μετάβασης και της Κυκλικής Οικονομίας. Είναι Πρόεδρος της Μη Κερδοσκοπικής Οργάνωσης “Green Project” για την αφύπνιση της περιβαλλοντικής συνείδησης μέσω των “πράσινων φωτογραφικών οδοιπορικών”, τα οποία τελούν υπό την αιγίδα της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής για την UNESCO. Είναι μέλος της “Royal Photographic Society of Great Britain.